Prezident daşınmaz əmlakın elektron reyestri və kadastrı sisteminin əsasnaməsini təsdiq edib

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı il 28 oktyabr tarixli Fərmanı ilə "Daşınmaz Əmlakın Elektron Reyestri və Kadastrı" informasiya sisteminin (DERKİS) əsasnaməsi təsdiq edilib. Sənəd Prezidentin 2023-cü il 17 noyabr tarixli 2354 nömrəli Fərmanının 3.1-ci bəndi əsasında hazırlanıb. Əsasnamə sistemin hüquqi, təşkilati və texnoloji əsaslarını müəyyən edir. Kadastr torpaq və tikililərin yeri, ölçüsü və digər göstəriciləri barədə dövlət uçotudur. Reyestr isə əmlak üzərindəki mülkiyyət və digər hüquqların qeydə alındığı dövlət siyahısıdır.

DERKİS İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyindəki "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsinin işini daha operativ və şəffaf etməlidir. Sistemin məqsədi əmlak hüquqlarının qeydiyyatı ilə bağlı xidmətləri elektronlaşdırmaq, keyfiyyətini artırmaq, elektron sənəd dövriyyəsini genişləndirmək və biznes mühitini yaxşılaşdırmaqdır. Sistemdəki məlumatlar dövlətin mülkiyyətidir. Fərdi məlumatlar "Fərdi məlumatlar haqqında" Qanuna uyğun toplanacaq və qorunacaq. Xərclər dövlət büdcəsindən və qanunla qadağan olunmayan digər mənbələrdən ödəniləcək. Məlumatların ehtiyat nüsxələri "Hökumət buludu"nda saxlanılacaq.

Sistem altı altsistemdən ibarətdir: sənədlərin elektron dövriyyəsi, hüquqmüəyyənedici və texniki sənədlər, dövlət reyestri, dövlət kadastrı, sorğu, təhlil və hesabat. Vətəndaşlar Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminin (EHİS) "Vahid Giriş" altsistemi ilə şəxsi elektron kabinetlərinə daxil olacaqlar. Ərizə təkmil sertifikatlı gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalanacaq, lazımi sənədlər isə ərizəyə birbaşa sistemin bazasından əlavə ediləcək. Bu yolla mülkiyyət hüququnun yaranması, başqasına keçməsi, məhdudlaşdırılması (məsələn, girov qoyulması) və ona xitam verilməsi rəsmiləşdiriləcək. Dövlət rüsumu elektron kabinetdə ödəniş xidməti təchizatçıları vasitəsilə ödəniləcək. Rüsum məlumatları "e-rüsum" altsisteminə ötürüləcək. Xidmətlər portal, mobil tətbiq və virtual köməkçi kimi kanallarla təqdim olunacaq.

Sistem fəaliyyətə başlamazdan əvvəl tərtib edilmiş sənəd və məlumatları aidiyyəti qurumlar 18 ay ərzində EHİS vasitəsilə DERKİS-ə ötürməlidir. Sistem işə düşəndən sonra yaranan sənədlər real vaxt rejimində, bu mümkün olmadıqda isə ən geci 3 iş günü ərzində daxil ediləcək. Siyahıya geniş sənəd qrupu daxildir:
- qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarları;
- notariat qaydasında təsdiqlənmiş müqavilələr və vərəsəlik şəhadətnamələri;
- hərrac protokolları və icarə müqavilələri;
- texniki pasportlar;
- tikinti və istismar icazələri;
- ipoteka kağızları;
- torpaq islahatı üzrə sənədlər;
- sovet dövründə verilmiş torpaq və ev sənədləri.

Əsasnamə istifadəçilərin hüquqlarını da müəyyən edir. Onlar sistemdəki açıq məlumatlarla tanış ola bilərlər. Qanunda nəzərdə tutulan istisnalar xaricində özləri barədə məlumatları və müraciətlərinin icra vəziyyətini öyrənə, səhv məlumatın düzəldilməsini tələb edə bilərlər. Sistemdən istifadə zamanı hüquqları pozulduqda inzibati qaydada və ya məhkəməyə şikayət etmək hüququna malikdirlər. Sənəddə sistemin sahibi, operatoru və iştirakçılarının vəzifələri də ayrıca göstərilib. Onlar informasiya təhlükəsizliyini Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti, habelə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ilə birlikdə təmin etməlidirlər. Sistemə müdaxilə cəhdi aşkarlanarsa, bu barədə dərhal hüquq mühafizə orqanına məlumat verilməlidir.